Onthaal

Bedrijfsmarkt

Voorwoord voorzitter VLA

Thema 1: Systeem Aarde vanuit een oceanisch perspectief

De oceaan is veel meer dan een uitgestrekte blauwe vlakte op de kaart. Veel te lang is gedacht dat onder de golven er een statische watermassa schuilde. De oceaan is een dynamisch en complex systeem, gevormd door uiteenlopende geologische en fysische processen, waar ook oceanische circulatie een hoofdrol in speelt. Daarbij staat niet alleen de oceaan zelf centraal, maar ook de wisselwerking met andere Aardse systemen, zoals de atmosfeer, de lithosfeer, de cryosfeer en de biosfeer. De oceaan telt als een archief voor miljoenen jaren aan Aardse processen, en geeft ons zo inzicht als een onderling verbonden en voortdurend veranderend systeem dat een cruciale rol speelt in het functioneren van onze planeet. Op maatschappelijk en geopolitiek vlak zijn er echter ook talrijke uitdagingen in verband met natuurlijke rijkdommen en natuurlijke gevaren die we niet uit de weg kunnen gaan

Prof. David Van Rooij, vakgroep geologie, mariene geologie, UGent

Thema 2: De rol van oceanen in het klimaatsysteem

De oceanen spelen een centrale rol in het klimaatsysteem. Ze nemen een groot deel van de overtollige warmte in het klimaatsysteem op en fungeren daarmee als een belangrijke warmtebuffer. Daarnaast vormen ze een belangrijk koolstofreservoir en nemen ze een aanzienlijk deel van de menselijke CO₂-uitstoot op, waardoor de oceanen als een belangrijke CO₂-put functioneren. Tegelijkertijd beïnvloedt klimaatverandering de oceanen ingrijpend, onder meer door opwarming, verzuring en veranderingen in zeespiegel en oceaancirculatie. Deze veranderingen kunnen op hun beurt het klimaat opnieuw beïnvloeden, waardoor complexe terugkoppelingen tussen oceaan en atmosfeer ontstaan. De oceaan is daarmee niet alleen een buffer tegen klimaatverandering, maar ook een dynamische component die meebepaalt hoe het klimaatsysteem verandert.

Binke D’Haese, wetenschappelijk medewerker bij het VLIZ – Flanders Marine Institute

Koffiepauze

Bedrijfsmarkt

Thema 3: De socio-economische dimensie

De oceaan is niet alleen een kwetsbaar ecosysteem, maar ook de ruimte waar nieuwe economische activiteiten en vormen van voedsel- en energieproductie zich ontwikkelen.  En geografen stellen zich hier heel wat vragen: welke activiteiten vinden waar plaats, waarom daar, welke ruimtelijke claims ontstaan en hoe verhouden economische activiteiten zich tot ecologische en maatschappelijke belangen?

Presentatie nog in process – wordt vervolgt.

Thema 4: De geopolitieke dimensie

Op een kaart lijkt de oceaan één blauwe, grenzeloze ruimte. In werkelijkheid is het een complex geheel van zones, rechten en bevoegdheden. Territoriale zee, exclusieve economische zones, continentaal plat en volle zee bepalen wie waar welke activiteiten mag ontplooien. Verschillende belangen kunnen daarbij in dezelfde maritieme ruimte samenkomen.

Vanuit dit perspectief bekijken we hoe geopolitiek en maritieme veiligheid veel meer zijn dan een militair verhaal. Milieu, blauwe economie, menselijke veiligheid en machtspolitiek ontmoeten elkaar op dezelfde kaart.

Vier actuele casussen maken dit concreet: de competitie om maritieme ruimte, strategische flessenhalzen zoals de Straat van Hormuz en de Rode Zee, het kwetsbare netwerk van onderzeese kabels en de nieuwe geopolitieke dynamiek rond het Noordpoolgebied en de diepzeebodem.

Tot slot koppelen we deze inzichten aan de minimumdoelen voor het aardrijkskundeonderwijs. Zo tonen we hoe de oceaan een krachtige context biedt om ruimtelijke relaties, belangenconflicten en complexe systemen betekenisvol in de klas te onderzoeken.

Frederik Rogiers, doctoraatsonderzoeker en academisch assistent aan de Faculteit Recht en Criminologie (UGent, Maritiem Instituut & GRILI).

Sessie 1

Doelgroep: 

Alle graden SO

Escape room klimaat en oceaan

VLIZ-lesmateriaal maakt de relatie tussen klimaat en oceaan zeer concreet.  Thema’s zoals de koolstofcyclus, zeespiegelstijging, oceaanverzuring, oceaancirculatie, dalend zuurstofgehalte en mariene soortenverschuivingen zitten verwerkt in een bijzonder actieve escaperoom.  Als deelnemer speel je het spel zelf en volgt er didactische nabespreking

Binke D’Haese is wetenschappelijk medewerker bij het VLIZ – Flanders Marine Institute

Sessie 2

Doelgroep: 

Alle graden SO

Geografische Blue School-projecten – EMSEA, Network of European Blue Schools

Hoe breng je de oceaan betekenisvol in het onderwijs zonder er een afzonderlijk vak van te maken? Het Network of European Blue Schools brengt inmiddels scholen uit heel Europa samen die de oceaan en watergerelateerde thema’s integreren in hun onderwijs.

Aan de hand van concrete voorbeelden uit Europese Blue Schools bekijken we hoe scholen werken rond geografische thema’s.   Daarbij staat niet alleen kennis over de oceaan centraal, maar ook het onderzoeken van verbanden, het werken met reële lokale en mondiale vraagstukken en de actieve betrokkenheid van leerlingen, leerkrachten en het schoolbestuur.

Tijdens de sessie onderzoeken we hoe dergelijke Blue School-projecten kunnen aansluiten bij het aardrijkskundeonderwijs en bestaande leerdoelen. Deelnemers krijgen concrete voorbeelden en handvatten om zelf met Blue Education aan de slag te gaan. 

Evy Copejans, coordinator EMSEA

Sessie 3

Doelgroep: 

2de en 3^de graad SO

Het mysterie van Baguida: de oceaan als schakel in een geglobaliseerde wereld.

Laat leerlingen via activerende werkvormen ontdekken hoe de Chinese overzeese handel doorwerkt tot aan de kust van Togo en er het leven en de bestaanszekerheid van kustbewoners beïnvloedt. Vanuit deze concrete casus onderzoeken ze hoe de oceaan niet alleen een fysisch systeem is, maar ook een ruimte van economische stromen, globalisering en geopolitieke machtsverhoudingen. De landschapsvormende lagen en de horizontale en verticale relaties maken zichtbaar hoe natuurlijke processen en menselijke activiteiten samen het kustlandschap vormen en veranderen. Tegelijk wordt duidelijk hoe klimaatverandering bestaande kwetsbaarheden versterkt. De casus biedt aanknopingspunten voor de eerste, tweede én derde graad en helpt leerlingen de oceaan te begrijpen als een dynamisch, verbonden systeem dat ver buiten de kust zelf gevolgen heeft

Arjan Goemans, lector Hogeschool PXL – educatieve master KU Leuven

Sessie 4

Basisonderwijs

Eerste graad SO

Sessie duurt 120’

Lees de zee. Begrijp de oceaan.

Hoe kan de oceaan een vertrekpunt zijn om geografische vraagstukken te onderzoeken?   In deze hands-on workshop ontdek je hoe je de link legt tussen de oceaan en de wereld rondom ons.  

Expedition Coastline vormt het vertrekpunt voor deze workshop. Via concrete werkveldjes verken je activerende lesmethodes en activiteiten, afgestemd op de tweede en derde graad lager onderwijs en de eertste graad secundair onderwijs. Je gaat zelf aan de slag en ontdekt hoe je oceaangeletterdheid op een betekenisvolle manier kan verbinden met het curriculum.

Een praktische workshop vol ideeën om de oceaan ook in jouw klas tot leven te brengen.

Charlotte Moerman en Ansje Uytterhoeven, educatieve medewerkers (Horizon Educatief).

Sessie 5

Doelgroep: 

2de en 3^de graad SO

Gebruik van oceaandata en kaarten met de Europese Zeeatlas

Tijdens deze interactieve workshop ontdekken leerkrachten hoe ze de Europese Zeeatlas in de klas kunnen gebruiken om les te geven over verschillende mariene thema’s.  

De Europese Zeeatlas is een internetapplicatie van de Europese Commissie beschikbaar in 24 talen met als doel de kennis van de maatschappij over de zeeën en kustgebieden te verbeteren. De Atlas wordt beheerd door het European Marine Observation and Data Network (EMODnet) en bevat meer dan 270 kaarten met informatie over uiteenlopende mariene thema’s, van ecosystemen tot windmolenparken. De “Teachers Corner” van de Atlas biedt een reeks oefeningen voor verschillende leeftijdscategorieën, quizzen en spelletjes aan met als doel het gebruik van de Atlas in het onderwijs te stimuleren.

De workshop bestaat uit twee delen:

1. Presentatie van de Europese Zeeatlas: wat het is, hoe het werkt en wat de verschillende middelen zijn om informatie te vinden en kaarten te ontwikkelen.
2. Activiteit met de Atlas: wij gaan samen aan de slag met de Europese Zeeatlas zodat alle deelnemers in de workshop zelf met de atlas kunnen leren werken en ontdekken wat de mogelijkheden zijn.

Ir. Nathalie Van Isacker, Project Officer voor Seascape Belgium. Zij is betrokken bij verschillende projecten, waaronder de Europese Zeeatlas, de European Marine Observation and Data Network (EMODnet) en OceanICU (Understanding Ocean Carbon). 

Sessie 6

Doelgroep: 

2de graad SO

Raakt ons (zee)zand op?

Zand is één van de meest gebruikte grondstoffen in diverse sectoren van de economie, wereldwijd. Voor welke toepassingen is zeezand geschikt en hoe ontginnen we dat? Zijn er wereldwijde verschillen in aanpak en hoe kunnen we die verklaren? Hoe duurzaam is de globale zandmarkt en kan dat zand ooit op raken? Waar is de jacht op zand geopend, waar sluit men de toegang af en waar is de zandmaffia illegaal aan het werk? We doen aan systeemdenken met zand!

Je krijgt bronnen zoals krantenartikels, foto's, grafieken en kaartmateriaal die dit thema inhoudelijk kunnen stofferen, naast enkele suggesties voor activerende werkvormen in de klas. Het is geen kant-en-klaar lespakket. Er is ruimte voor je eigen inbreng. We bespreken samen hoe we de werkwoorden in de doelstellingen, "illustreren" en "analyseren", kunnen realiseren in onze klas. 

Tine Simoens, leraar aardrijkskunde,  Heilige Familie Ieper. 

Sessie 7

Doelgroep: 

Alle graden SO

Het oceaanthema in het Britse onderwijssysteem

Tijdens de sessie maken de deelnemers kennis met het Britse onderwijssysteem, met bijzondere aandacht voor de plaats van aardrijkskunde daarin. Vervolgens wordt gezamenlijk een GCSE-examen (centraal examen) geanalyseerd en besproken, met aandacht voor de gehanteerde vraagstelling en de onderliggende geografische vaardigheden. 

Vanuit deze analyse wordt ten slotte bekeken hoe specifieke vraagstellingen rond oceanen doelgericht kunnen worden geïntegreerd in de lessen aardrijkskunde, zodat leerlingen niet alleen geografische kennis verwerven, maar ook leren redeneren over complexe ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken.

Jens Muys, leraar aardrijkskunde, Heilige Familie Berchem

Sessie 8

Doelgroep: 

2de en 3^de graad SO

Grenzeloze oceanen of onderzeese grenzen? 
Een economisch-geografische duik in de toekomst van de Noordpool.

Tijdens deze hands-on workshop gaan deelnemers aan de slag met de toekomst van de Arctische regio. Het smeltende ijs opent niet alleen nieuwe vaarroutes, maar ontketent ook een moderne 'goudkoorts' naar grondstoffen en macht. 

Aan de hand van actuele economische en geografische data verkennen we enkele concrete cases die de geopolitieke realiteit van de 21ste eeuw tastbaar maken:

1. Wie plant de vlag? Waarom claimen Rusland en de VS de zeebodem onder de Arctische plaat? We analyseren kaarten van exclusieve economische zones (EEZ's) en de juridische strijd om het continentaal plat.

2. De 'aardappeloogst' van DEME. Wat doet een Belgisch baggerbedrijf met een mangaanknollenmachine in de Stille Oceaan? We bekijken de technische en ethische uitdagingen van diepzeemijnbouw en de link naar de transitie naar groene energie.

3. Goudkoorts voor de kust. We vergelijken de geplande, high-tech mijnbouw met de illegale, vaak destructieve goudwinning voor de Indonesische kusten. Een rollenspel laat de verschillende belangen (overheid, visser, multinational) scherp stellen.

4. Nieuwe snelwegen op zee. Wat gebeurt er als de Noordpool / Beringstraat ijsvrij is? Deelnemers berekenen de impact van de Noordelijke Zeeroute op de wereldhandel en analyseren de geopolitieke spanningen die hieruit voortvloeien.

Deelnemers verlaten de workshop met een stappenplan om dit thema in de klas te brengen, inclusief eventuele werkbladen, kaartmateriaal. We koppelen elke case expliciet aan de minimumdoelen ruimtelijk bewustzijn voor de 2de graad (interactie productie/consumptie, ruimtelijke gevolgen).

Marc Bellinkx, leraar aardrijkskunde, Sint-Jozef Kontich.